Ел қоржынына әлемдік және олимпиадалық жүлделер салып жүрген қазақстандық спортшылардың көбі әлі 27 жасқа толмаған, сондықтан олардың жаңа жарыстардың орнына әскерге аттануы әбден мүмкін.
Мәселен, мәнерлеп сырғанаудан еліміздің алғашқы Олимпиада чемпионы Михаил Шайдоров небәрі 22 жаста болса, бокстан Азия ойындарының чемпионы Төрехан Сабырхан небәрі 20-да.
Бұл ретте, мәселен, Оңтүстік Кореямен салыстырғанда, Қазақстанда спорттық жетістіктер әскери қызметтен босатылуға негіз бола алмайды.
"Қазақстандық спортшылар, егер оларда заңнамада көзделген кейінге қалдыру немесе шақырудан босату негіздері болмаса, Қазақстан Республикасының өзге де азаматтары сияқты жалпы негіздерде мерзімді әскери қызметке шақырылуы тиіс.
Спорттық жетістіктер мен атақтардың, соның ішінде "Еңбек сіңірген спорт шебері" атағының, Олимпиада чемпионы, әлем немесе Азия ойындары чемпионы титулдарының болуы өздігінен әскери қызметтен босатпайды.
Сонымен қатар заңнамада әскерге шақыруды кейінге қалдыру және босату үшін белгілі бір негіздер қарастырылған. Олар "Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 35 және 36-баптарымен белгіленеді", - деп хабарлады Қорғаныс министрлігі Tengri Sport-қа.
Айта кетейік, Оңтүстік Кореяда кез келген Олимпиада медалі, сондай-ақ Азия ойындарының алтыны міндетті әскери қызметті өткермеу үшін заңды негіз саналады.
Бұдан бөлек, Қазақстанда халықаралық жарыстарға қатысу тіпті әскерді кейінге қалдыруға да негіз бола алмайды.
"Олимпиада ойындарына, Азия ойындарына, әлем чемпионаттарына және басқа да халықаралық жарыстарға қатысудың өзі мерзімді әскери қызметке шақыруды кейінге қалдыру үшін заңнамада қарастырылған негіз емес. Сонымен қатар егер спортшының "Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы" ҚР Заңының 35-бабында көзделген басқа да негіздері болса, ол әскерге шақыруды кейінге қалдыра алады.
Шешім заңнамада белгіленген тәртіппен қабылданады. Осылайша, спорттық жетістіктер мен халықаралық жарыстарға қатысу әскери міндеттен босатпайды және автоматты түрде кейінге қалдыру құқығын бермейді. Дегенмен, заңнама тікелей әскери қызмет өткеру кезеңінде спорттық қызметті жалғастыру мүмкіндігін қарастырады", - деп атап өтті Қорғаныс министрлігі.
Қазақстандық чемпиондар әскери борышын қалай өтейді?
Қазақстандық спортшылардың арасында әскери борышын өтегендер аз емес. Мәселен, дзюдодан Олимпиада чемпионы Елдос Сметов - ІІМ Ұлттық ұланының спорттық команданы даярлау орталығының майоры, ал Париждегі Олимпиаданың күміс жүлдегері Нариман Құрбанов ҚР Қорғаныс министрлігінің Орталық спорт клубының (ОСК) спортшы-нұсқаушысы.
Күрестен әлем чемпионы Ризабек Айтмұқан, спорттағы жетістіктеріне қарамастан, арнайы жедел әрекет ету жасағының тізімінде қала береді, ал бокстан әлем чемпионы Санжар Тәшкенбай 20 жасында Ұлттық ұлан қатарында ант қабылдады, тіпті қызмет барысында халықаралық жарыстарда өнер көрсетіп үлгерді.
Қазақстанда спортшылар үшін жаттығулардан, тіпті жарыстардан қол үзбей қызмет өткеру мүмкіндігі қарастырылған.
- Спортшылар әскери қызметті спорттық ротада немесе армияның спорт клубында өткере ала ма?
- Иә. Қазақстан Қорғаныс министрлігінің Спорт комитеті құрылымында Орталық спорт клубы жұмыс істейді, оның құрамында спорттық рота қарастырылған. Ол әскери қызметшілердің спортпен шұғылдануын жалғастыруына, спорттық бабын сақтауына, шеберлігін шыңдауына және түрлі деңгейдегі жарыстарға қатысуына жағдай жасауға арналған.
Әскерге шақырылушыны тиісті бөлімшеге бөлу мәселесін уәкілетті органдар Қарулы Күштердің қажеттіліктерін, денсаулық жағдайын, спорттық біліктілігін және өзге де белгіленген критерийлерді ескере отырып қарайды. Бұл ретте спорттық ротадағы қызмет әскери қызметшіні әскери міндеттерін орындаудан босатпайды. Спорттық дайындық әскери тәртіп пен күн тәртібінің талаптарын сақтай отырып жүргізіледі.
- Спортшылар мерзімді әскери қызмет кезінде Қазақстан атынан халықаралық жарыстарда өнер көрсетуді жалғастыра ала ма?
- Иә, мұндай мүмкіндік қарастырылған. Қазақстан Республикасының заңнамасы мерзімді қызметтегі әскери қызметшілердің спорттық жарыстарға, соның ішінде халықаралық деңгейдегі жарыстарға қатысуына жалпы тыйым салмайды.
Оқу-жаттығу жиындары мен жарыстарға қатысу мүмкіндігі қызметтік қажеттілік, спорттық дайындық жоспарлары және тиісті қолбасшылықтың рұқсаты ескеріле отырып, белгіленген тәртіппен қаралады.
Осылайша, спортшы мерзімді әскери қызметін өтеу кезінде, егер ол үшін қажетті ұйымдастырушылық және құқықтық негіздер болса, спорттық мансабын жалғастырып, халықаралық аренада Қазақстанның намысын қорғай алады. Бұл ретте ол әскери қызметші мәртебесін сақтайды және әскери қызмет талаптарын орындауға міндетті.
Михаил Шайдоров әскери қызметін өтеуі тиіс пе?
Айта кетейік, егер Тәшкенбай, Сметов, Құрбанов және басқа да кейбір спортшылардың әскери қызмет тәжірибесі немесе әскери шені болса, 2026 жылғы қазақстандық спорттың басты жұлдызы - мәнерлеп сырғанаушы Михаил Шайдоровта мұндай тәжірибе жоқ.
Сонымен қатар қазіргі уақытта оған толықтай заңды негізде әскери қызметке шақырылу қаупі төніп тұрған жоқ. "Әскери қызмет туралы" заңның 35-бабына сәйкес, білім алуды жалғастыру үшін әскерге шақыруды кейінге қалдыру мүмкіндігі берілуі мүмкін. Мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы Михаил Шайдоров қазіргі уақытта Қазақ спорт және туризм академиясының үшінші курс студенті.
Дәл осы себепті семсерлесуден жас әлем чемпионы, аталған академияның "Спорттық менеджмент" мамандығы бойынша студенті Кирилл Проходовтың да әскерге бару мерзімі шегерілген. Бокстан әлем чемпионы Төрехан Сабырханның жағдайы да осындай - ол Мұхтар Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университетінің студенті.
Ал таэквондодан ел тарихындағы тұңғыш Азия ойындарының чемпионы Темірлан Тілеулес сұхбаттарының бірінде әскери комиссариаттан заңды түрде босатылу үшін оқуын тастамайтынын ашық мәлімдеді.
"Егер оқымасам, әскермен мәселелер туындайды. Мені әскери комиссариат алып кетуі мүмкін. Ал егер мені алып кетсе, ол жерде қалыпты жаттыға алмаймын. Өздеріңіз түсінесіздер, спорт екінші жоспарда қалып қояды. Бұл, әрине, ең басты міндет, сондықтан қазір барынша уақытымды спортқа арнауға тырысамын. Әрине, қатар оқуыма да болады, неге болмасқа", - деді ол.
Осылайша, Қазақстан құрамасы әскери қызметке байланысты өз көшбасшыларынан айырылмайды.