“Барселонадағы“ 15 жастағы қазақстандық: Меңдіқанов Испанияға қалай тап болды?

Қазақстандық жас футболшы Кәрім Меңдіқановтың Еуропа мен әлемнің ең танымал клубтарының бірімен келісімшартқа отырғаны туралы жаңалық кейінгі айларда отандық спорттағы ең айтулы оқиғалардың біріне айналды. Tengri Sport тілшісі "Барселонадағы" іріктеу жүйесінің қалай жұмыс істейтінін және қазақстандық ойыншының Испанияда табысқа жету мүмкіндігі қандай екенін анықтауға тырысты.

"Барселонадағы" қазақстандық: фейк пе әлде шындық па?

Футбол жолын Оралда бастаған 15 жастағы талант иесі келесі маусымда-ақ Каталонияның суперклубының жастар командасында жаттығатын болады. Келісімшарт туралы хабардың қазақстандық дереккөздер емес, испаниялық Mundo Deportivo басылымы жариялады.

Кейін бұл ақпаратты футболшының ата-анасы мен алғашқы жаттықтырушылары растады. Сонымен қатар Tengri Sport тілшісімен әңгімелескен Кәрімнің алғашқы тәлімгерлерінің бірі Дәурен Ихсанов Кәрімнің бұл жетістігіне үлкен жауапкершілікпен қарау керектігін баса айтты.

"Бұл - өте маңызды қадам. Мұндай ірі клубтағы алғашқы қазақстандық. Бұл өте салмақты дүние. Біз, бәлкім, қазір мұның ауқымын толық түсінбей, сезінбей отырған болармыз. Бірақ қуанышымызда шек жоқ", - деді ол.

Дегенмен "Барселонаның" өзі келісімшарт туралы ресми хабарлаған жоқ, бұл заңдылық та. Мұндай деңгейде ойыншылар өте көптеп қабылданады.

Фото: Қазақстан футбол федерациясы

Еуропада футболшыларды іріктеу жүйесі қалай құрылған?

Жаңалықтардан "Қазақстандық футболшы еуропалық клубпен келісімшартқа отырды" деген тақырыптарды жиі кездестіруге болады және олар шындыққа жанасады. Жасөспірімдер деңгейінде еліміздің бірнеше өкілі Испания мен Португалия клубтарына қабылданған, сондай-ақ "Баварияның" жасөспірімдер құрамында да қазақстандық ойыншы бар.

Жас таланттарды іріктеу процесі қалай жүретінін және олардың қанша пайызы негізгі командаға жететінін білу үшін Tengri Sport тілшісі Барселонадағы Murashko Team спорт агенттігінің жетекшісі Николай Мурашкомен сөйлесті.

Еуропалық клубтың футбол академиясына іріктеу жүйесі қалай құрылған? Оған ақша арқылы түсу мүмкін бе, әлде бұл тек таза спорттық іріктеу ме? Оларды скауттар іріктей ме, әлде шетелдік турнирлерге жеке барудың маңызы бар ма?

- Барселонада әр жас ерекшелігі бойынша 4 лигаға бөлінген мыңға жуық команда бар. Әр лигада 16 командадан тұратын көптеген дивизион бар. Әр дивизионда командалар өзара бәсекелесіп, жоғары лигаға шығуды мақсат етеді. Сондықтан клубтар команданы шынымен күшейте алатын футболшыларды таңдайды.

Әр командадағы орындар саны шектеулі, себебі 12 жасқа дейінгі командаларда әр футболшы матчтарда кемінде 50 пайыз ойын уақытына ие болуы тиіс. Сондықтан клуб футболшыны тек ағымдағы спорттық деңгейіне қарай таңдайды.

Клубқа қабылдау туралы шешімді жаттықтырушы мен сол жас санатының координаторы бірлесіп қабылдайды. Ең мықты лигада ойнайтын жоғары деңгейлі клубтарда скауттар алғашқы екі мықты лиганың ойындарына барып, маусым бойы футболшыларды бақылайды. Маусым соңында мұндай футболшыларды клуб арқылы немесе ата-анасына хат жазу арқылы қаралымға шақырады. Тек Испанияда жүрген және ойнап жүрген, яғни заңды түрде тіркелген балаларды ғана бақылайды.

- Жас футболшы Қазақстаннан еуропалық академияға қалай түсе алады?

- Испанияның, нақтырақ айтсақ, Барселона қаласының футбол академиясына түсу үшін алдымен жас футболшының талантын және осындағы болашағын бағалау керек. Ол үшін испан клубтарына алдын ала қаралымға келіп, түрлі командаларда 1-2 апта жаттығып, испан жаттықтырушыларының бағасын алу қажет. Сондай-ақ футболшы жаттыға алатын және ойнайтын лига мен клубтардың деңгейін анықтап, мұндағы келешегін түсіну маңызды.

Футболдық келешегі айқындалып, отбасы көшу туралы шешім қабылдағаннан кейін ата-анасы мен футболшыға тұруға ықтиярхат (ВНЖ) алу, баспана мен мектеп табу қажет. Ықтиярхатсыз, тіркеусіз және мектептен анықтамасыз клуб атынан ойнау құқығын беретін лицензия алу мүмкін емес.

Николайдың жауабына қарағанда, талантты ойыншылардың көпшілігі осы кезеңде-ақ іріктеліп қалады: Қазақстандағы әр ата-ананың жиынға қатысуға, одан кейін барлық қажетті құжаттарды рәсімдеуге қаржылай мүмкіндігі жете бермейді.

Кәрім Меңдіқановты Месси мен Ямальмен салыстыруға бола ма?

- Кәрім Меңдіқанов "Барселонамен" келісімшартқа отырды. Бұл әлемдегі ең үздік академиялардың бірі қазақстандықты қалай тапқаны туралы оқиға ма, әлде футболшыны осы деңгейге дейін қолдан жеткізудің нәтижесі ме?

- Бұл нақ Испанияның дамыту және таланттарды бақылау жүйесі қалай жұмыс істейтіні туралы оқиға. Кәрім Барселонаға бірнеше жыл бұрын келіп, жолын қарапайым клубтардан бастады, осындағы менталитетке, тілге және жергілікті футболға бейімделді.

Уақыт өте келе оның футболдағы таланты жарқырап көрінді, "Барселона", "Эспаньол", "Жирона", "Дамм" сияқты барлық топ-клубтар ойнайтын ең мықты "Де Онор" лигасының көптеген клубының скауттары оны бақылап жүрді. Нәтижесінде Кәрім келесі футбол маусымынан бастап "Барселонаға" шақырту алды.

- "Барселонаның" Кәрім баратын деңгейіндегі тәрбиеленушілерінің шамамен қанша пайызы негізгі құрамға дейін жетеді? Ямаль мен Месси каталониялық мектептің осы деңгейінде ойнаған ба?

"Иә, Ямаль мен Месси "Барселона" академиясының дәл осы деңгейіндегі командасында ойнаған. "Барселона" академиясы клуб үшін ойынға қатысатын 21 жасқа дейінгі ойыншылардың үлесі бойынша әлемде бірінші орында тұр. "Барселонаның" негізгі құрамындағы ойыншылардың 20,7 пайызы – 21 жасқа дейінгі өз тәрбиеленушілері. Бұл клуб өздерінің жас таланттарын дамытуға басымдық береді", - деді сарапшы.

Еске сала кетейік, Лионель Месси Аргентинадан Каталонияға 13 жасында көшіп келіп, сол кезде командамен алғашқы кәсіби келісімшартына қол қойған болатын. Ал Ламин Ямаль 7 жасынан бастап "Барса" жүйесінде ойнап, 16 жасында негізгі құрамда дебют жасады.

Қазақстандықтар неге Испанияда ойнауды таңдайды?

- Испания қазақстандықтар үшін Еуропадағы басты бағыттардың біріне қалай айналды? Кәрім Меңдіқанов ("Барселона"), Сәлім Хасанов ("Леванте"), Медет Құсайынов та Испанияға кетті. Ол жақта басқа елдерге қарағанда оңайырақ па?

- Испанияның ересектер футболы қазір үздік үштікке (ФИФА рейтингінде екінші орын) кіреді, мұнда футбол – нағыз дәстүр саналады. Ал Барселона – балалар футболы бойынша Еуропадағы ең бәсекеге қабілетті орын. 8 миллион халқы бар Каталонияда 18 жасқа дейінгі 150 000-ға жуық жас футболшы бар.

Испания – жас футболшылардың талантын ашу және дамыту үдерісі бойынша әлемдік көшбасшы. Мұнда басқа Еуропа елдеріне қарағанда құжат заңдастыру айтарлықтай оңай, футбол үшін климаты тамаша және мигранттарға өте жылы қабақ танытады. Осы факторлардың барлығы Испанияны Еуропадағы бірінші нөмірлі таңдауға айналдырды. Бұл жерге бүкіл әлемнен, соның ішінде Қазақстаннан да жас футболшылар ағылып жатыр.

- "Қайрат" академиясын Қазақстандағы таланттарды шыңдайтын басты орын деп атауға бола ма? Олардың академиясы еуропалық аналогтармен қаншалықты деңгейлес?

- Сөзсіз, "Қайрат" футбол бренді қазір Қазақстанда бірінші орында. Мұндай мәртебе бүкіл Қазақстан бойынша ең үздік жас футболшыларды іріктеп алуға мүмкіндік береді. Іріктеліп алынған балалардың әлеуеті бойынша "Қайрат" академиясы Қазақстанда көш бастап тұр.

Еске сала кетейік, "Қайрат" тәрбиеленушісі Дастан Сәтпаев лондондық "Челсимен" келісімшартқа отырып үлгерді. Ол Ағылшын премьер-лигасына ауысуы мүмкін алғашқы қазақстандық атанды.

Алматылық клубтың өзге де тәрбиеленушілері Еуропада келісімшарттарға қол қойып, скауттардың назарын аударып жатыр.